Integracja Sensoryczna - jest to zdolność układu nerwowego do odbierania, rozpoznawania, sortowania, zapamiętywania bądź odrzucania wrażeń dostarczanych za pomocą zmysłów. Następnie integracja ich z już posiadanym zasobem doświadczeń zmysłowych oraz takie przetworzenie by rezultat był wykorzystany w działaniu.

Według dr Ayres, integracja sensoryczna kształtuje się przez cztery ważne etapy:

1. Pierwszy ma miejsce w łonie matki i tuż po urodzeniu. Dokonuje się integracja bodźców powierzchownych i głębokich z informacjami odbieranymi przez błędnik. Dziecko zbiera nowe doświadczania wraz z ruchami matki.
2. Drugi etap trwa do około 3 roku życia (wczesne dzieciństwo). Dziecko uczy się części swojego ciała, poznaje granice, kierunki, przeciwieństwa, np. duży-mały. Rozwija koordynację, planowanie ruchu, pojęcie odrębności.
3. Trzeci etap trwa do 6 roku życia. Dziecko rozwija na bazie dotychczasowych bodźców koordynację wzrokowo-słuchową. Poznaje przestrzeń wokół siebie, doskonali przekraczanie linii środkowej, mowę. Powinno mieć już dobrą percepcję czucia powierzchownego i głębokiego. Deficytem na poziomie integracji sensorycznej będzie jeśli dziecko widzi, ale ma problem z percepcją i analizą tego, na co patrzy. Wówczas może postępować nieadekwatnie do sytuacji.
4. Czwarty etap dokonuje się w okresie szkolnym. Dziecko uczy się koncentracji uwagi, samooceny, samokontroli, myślenia abstrakcyjnego, dostosowania zachowania do sytuacji i oczekiwań. Dokonuje się dominacja jednej ze stron ciała.

Rozwój integracji sensorycznej trwa do około 10 roku życia. Po tym okresie ulega już tylko doskonaleniu, dzięki czemu możliwe jest dojście do mistrzostwa w danej dyscyplinie sportowej czy uprawianym zawodzie.

Należ pamiętać, o tym iż osiągnięcie wyższego poziomu nie oznacza zamknięcia poziomu niższego. Proces doskonalenia trwa nadal. Zgodnie z przysłowiem człowiek uczy się całe życie. Natomiast deficyt na prostszym poziomie zaburza rozwój kolejnych umiejętności. Dlatego u dzieci z prawidłowo rozwijającą się integracją sensoryczną opanowywanie coraz trudniejszych zadań dokonuje się w naturalny sposób. Istnieje jednak grupa dzieci z problemami (czasami nie rozpoznanymi - nie nazwanymi), które zaburzają rozwój coraz to nowych, trudniejszych możliwości motorycznych, uczenie się, rozwój emocjonalny i behawioralny. Takie problemy często reprezentują dzieci urodzone przedwcześnie. Według V. Maas dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej jest od 15 do 45%. Dzięki prawidłowo przeprowadzanemu procesowi wychowania oraz mechanizmom autonaprawy, duża grupa tych dzieci rozwija się prawidłowo.

Objawy zaburzeń integracji sensomotorycznej u dzieci mogą być następujące:

• niezintegrowane odruchy posturalne - czyli wciąż aktywne takie odruchy jak np. asymetryczny toniczny odruch szyjny, toniczny odruch błędnikowy
• zaburzenia równowagi - dziecko może poruszać się na ugiętych nogach, lekko przygarbione, unika ćwiczeń fizycznych, pokonywanie przeszkód, jazda na rowerze czy rolkach sprawiają mu trudność
• nietolerancja ruchu, choroba lokomocyjna
• niewłaściwe funkcjonowanie układu przedsionkowego - zmniejszona wrażliwość błędnika, a za tym idzie: dziecko bardzo chętnie kręci się w kółko, skacze z wysokości, huśta się bardzo wysoko i poszukuje jeszcze wielu innych bardzo silnych wrażeń
• nadwrażliwość dotykowa - dziecko nie lubi przytulania, zakładanie rajstop, kąpieli, mycia włosów, a czasami nawet głaskania
• zmniejszona wrażliwość na dotyk - dziecko nie czuje resztek jedzenia wokół ust, ma więcej siniaków i zadrapań niż inne dzieci, bawi się ciężkimi przedmiotami, "zaczepia" inne dzieci, przepycha się
• nadwrażliwość innych zmysłów - wzroku, słuchu, smaku, węchu
• zaburzenia koncentracji uwagi, niecierpliwość
• nadmierna ruchliwość
• zaburzenia emocjonalne - dziecko łatwo wpada w histerię, płacze, krzyczy
• obniżony tonus mięśniowy - dziecko sprawia wrażenie słabszego od rówieśników, częściej się potyka, przewraca, szybko się męczy, a przez to zniechęca
• zwiększone napięcie mięśniowe - dziecko sprawia wrażenie sztywnego, ruch precyzyjne, manipulacja małymi przedmiotami oraz nauka nowych czynności sprawiają mu trudność
• dyspraksja - trudności z planowaniem motorycznym, np.: nauka jazdy na rowerze sprawia dziecku problem, jest niezręczne, niezgrabne, wyjątkowo często psuje zabawki
• zaburzenia czucia kinestetycznego - dziecko sprawia wrażenie nie- panowania nad własnym ciałem
• obniżona percepcja formy i przestrzeni - trudność w zbudowaniu wieży, bądź innej konstrukcji z klocków, brak orientacji w terenie, dysgrafia
• zaburzenia koordynacji wzrokowo - ruchowej, co może objawiać się nieumiejętnością podrzucania, łapania i odbijania piłki, czy problemem w zasznurowaniu butów
• problem z przekraczaniem linii środkowej ciała - trudności z czytaniem, rysowaniem, pracami manualnymi
• brak płynnej, obustronnej koordynacji ruchowej, nieustalona lateralizacja - co skutkuje brakiem płynności ruchowej w dyscyplinach ruchowych
• problem z wodzeniem wzrokiem za przedmiotem - czego przyczyną jest niezintegrowany toniczny odruch szyjny i brak koordynacji wzrokowo - przedsionkowej. Skutkiem jest zbyt wolne tempo czytania

Jeśli u dziecka występuje więcej niż jedna z podanych wyżej nieprawidłowości, można podejrzewać u niego zaburzenia integracji sensorycznej, co wymaga podjęcia terapii. Od rodziców dziecka i nauczycieli zależy, czy dostrzegą nieprawidłowości w jego zachowaniu. Powinno ono jak najszybciej zacząć uczęszczać na zajęcia terapeutyczne prowadzone przez specjalistę, polegające na rozwijaniu zaburzonych obszarów. Terapia trwa zwykle 1 do 2 lat.

Jako fizjoterapeuta wykorzystuję wiedzę uzyskaną na kursie I stopnia z zakresu integracji sensomotorycznej w prowadzonych ćwiczeniach z dziećmi. Dzięki temu łatwiej też jest mi przekazać rodzicom, co w rozwoju ich dzieci jest bardzo ważne i na co należy zwrócić szczególną uwagę.