"Aby móc roztaczać należytą opiekę nad dziećmi i to zarówno w zdrowiu jak i w chorobie, trzeba poznać prawidłowy rozwój dzieci, poznać wszelkie okoliczności i prawa mające wpływ na ten rozwój" S. Nowak

Rozwój jest przejawem procesów wzrastania i przebiega w różnych etapach. W każdym z nich zdrowe dziecko potrafi coś nowego, dysponuje nowymi doświadczeniami i umiejętnościami.

Okres noworodkowy trwa pierwsze 28 dni, niemowlęcy do ukończenie pierwszego roku, wczesne dzieciństwo do trzeciego roku życia i okres przedszkolny do szóstego roku życia. Zdrowemu dziecku, w domowym przyjaznym i bezpiecznym otoczeniu, dostarczane bodźce wystarczają do prawidłowego rozwoju. Opanowuje ono w odpowiednim czasie pierwsze, podstawowe czynności, jak unoszenie głowy, siadanie, chodzenie. Rozwój dziecka uzależniony jest od czynników genetycznych, wpływu środowiska, własnej predyspozycji do aktywności, temperamentu, sposobu wychowywania oraz od istnienia lub braku jakichś patologii czyli od stanu zdrowia dziecka. Aby określić obecny rozwój psychomotoryczny, należy wziąć pod uwagę warunki, w jakich dziecko dorasta oraz stan jego zdrowia w momencie narodzin.

Specjalnej ocenie podlegają dzieci urodzone w zamartwicy, spowodowanej niedotlenieniem. Jest to najczęstszy czynnik upośledzający prawidłowy rozwój dziecka. Dlatego tak ważne jest, aby kobieta ciężarna dużo przebywała na świeżym powietrzu, a chorująca przewlekle była pod szczególną opieką lekarza internisty.

Najpowszechniejszym wskaźnikiem rozwoju dziecka zdrowego jest przybieranie na wadze. Jednak należy pamiętać, że nie jest to wykładnik prawidłowego rozwoju psychomotorycznego. Aby ocenić dziecko, korzysta się z tabel, w których opisane są czynności wykonywane przez prawidłowo rozwijające się dzieci w odpowiednim czasie. Należy przy tym pamiętać, iż każde dziecko oceniamy indywidualnie. Przypisanie dziecku terminu "opóźnione w rozwoju" wymaga dużej ostrożności i dokładnych badań. Trzeba wziąć pod uwagę to, jak rozwijały się inne dzieci w rodzinie i jak przebiegał rozwój rodziców w dzieciństwie.

Przedwczesne narodziny, choroby matki, a zwłaszcza noworodka, często są powodem opóźnionego bądź wolniejszego rozwoju, który może się wyrównać po przebytej rehabilitacji. Należy pamiętać o różnicach osobowościowych dzieci: są niemowlęta spokojniejsze oraz bardziej ożywione, płaczące w nocy i wymagające dużego zaangażowania rodziców, a także takie, które śpią długo i spokojnie, dzieci mające apetyt bądź tzw. "niejadki", w miarę jednak postępu czasu i rozwoju wszystkie wyrastają na zupełnie zdrowe.

Pediatrom, neurologom i innym specjalistom znany jest cały szereg objawów, które wskazują na to, że dziecko będzie rozwijało się z opóźnieniem lub nieprawidłowo. Dlatego należy badać niemowlę po urodzeniu oraz trzy tygodnie później, kiedy objawy zaburzeń w jego rozwoju będą wyraźniejsze. Niekiedy szybko rozpoznane nieprawidłowości, zwłaszcza ruchowe, poddane natychmiast rehabilitacji, mogą całkowicie się wycofać. Niestety niektóre zaburzenia rozwoju są widoczne w późniejszym czasie, w miarę rozwijania się dziecka, kiedy to rodzice zauważają, że nie wykonuje ono takich samych czynności jak rówieśnicy lub zachowuje się odmiennie od nich.

Każdy okres życia dziecka jest charakterystyczny pod jakimś względem. Średnia waga noworodka to 3 do 3,5 kilograma. Średnia długość to 50 - 52 centymetrów. Okres pierwszych 28 dni życia dziecka to czas adaptacji do nowego środowiska i zmian, zwłaszcza w układzie krążenia i oddechowym. Okres niemowlęcy to czas szybkiego tempa rozwoju: następuje podwojenie masy ciała do 5 miesiąca życia, a potrojenie do 11 - 12 miesiąca. Następuje przyrost długości ciała o około 50%. Do 6 miesiąca życia wzrasta grubość tkanki podskórnej, a od 7 miesiąca następuje jej zmniejszenie. W tym czasie dostrzegalna jest też zmiana proporcji ciała. Między 5 a 9 miesiącem życia pojawiają się pierwsze zęby mleczne. Zmniejsza się wówczas liczba godzin snu: w 6 miesiącu do ok. 20h/dobę, a pod koniec pierwszego roku do 16 – 18h/dobę.