Wcześniaki rozpoczynają swoje życie od przykrych, wręcz traumatycznych doświadczeń, co znacząco różni je od noworodków urodzonych o czasie i ma wpływ na dalszy rozwój. Codziennie muszą znosić wiele cierpień spowodowanych bólem, niepokojem, strachem, wyczerpaniem i samotnością na szpitalnym oddziale. Dlatego, jak potwierdzają liczne badania, zachowanie i temperament dzieci urodzonych przedwcześnie znacznie różnią się w porównaniu z rówieśnikami urodzonymi terminowo. Wcześniaki, jak wynika z relacji rodziców, są „trudniejsze”, tzn. mają problemy z adaptacją do nowej sytuacji i otoczenia, są mniej uspołecznione, bardziej powolne i „ospałe” bądź nadmiernie pobudzone i mało zdyscyplinowane, czyli stwierdza się u nich brak równowagi pomiędzy procesami neurologicznymi. Słabiej i w mniej zrozumiały sposób komunikują swoje potrzeby oraz, jak donoszą badania, mniej wyraźnie reagują na społeczne i fizyczne bodźce z otoczenia. Ponadto, ogólnie radzą sobie gorzej niż rówieśnicy, którzy nie wymagali intensywnego leczenia. Spostrzeżono też, iż wcześniaki rzadziej inicjują kontakt i nie są tak zainteresowane otoczeniem jak inne dzieci. W mniejszym stopniu okazują pozytywny nastrój i szybko się irytują. Są znacznie bardziej drażliwe i markotne. Ponadto rozpłakanego wcześniaka zazwyczaj trudno jest uspokoić, co zawsze bardzo niepokoi matkę dziecka.

Jak zaobserwowali inni badacze, komunikacja wcześniaka z otoczeniem jest znacznie słabiej wyrażona, co przejawia się np. brakiem fiksacji wzroku na twarzy ludzkiej czy ciekawej zabawce. Również jako starsze dzieci są trudniejszymi partnerami w interakcjach – mniej reagują, w mniejszym stopniu wyrażają swoje uczucia i potrzeby. Stąd też matki mają trudności w odczytywaniu sygnałów, jakie płyną od ich dzieci. Wcześniaki bywają też nadwrażliwe na niektóre bodźce, np. bardziej niż inne dzieci nie lubią dotykania, a więc ubierania czy mycia włosów.

Starsze, przedwcześnie urodzone dzieci również wykazują odmienne zachowanie od rówieśników. Są nadpobudliwe, często nadruchliwe, lękliwe, nieraz agresywne. W badaniach dowiedziono, iż 25-50% wcześniaków w wieku szkolnym wykazuje zaburzenia zachowania, emocjonalne oraz trudności w pisaniu, liczeniu i uczeniu się. Natomiast dzieci w dniu urodzenia ważące poniżej 1000g wykazują w badaniach istotnie niższy poziom inteligencji oraz mniejszą płynność w artykułowaniu słów. Rodzice tych dzieci zgłaszają, iż ich pociechy mają problemy z zasypianiem i źle śpią w ciągu nocy. Mają też trudności z jedzeniem oraz są bardziej wymagające niż ich rodzeństwo urodzone o czasie. Sprawiają problemy wychowawcze i wymagają większego skupienia na nich uwagi. Często obserwuje się u nich opóźnienie w rozwoju mowy, jak również trudności z koncentracją (np.: są niecierpliwe podczas zabaw stolikowych).

Rozwój motoryczny wcześniaków jest także często opóźniony, co nie jest bez znaczenia dla prawidłowego rozwoju psychicznego. Dzieci te sprawiają wrażenie niezgrabnych, potykają się, są bardziej powolne, ich ruchy są mniej skoordynowane, mają zaburzenia równowagi oraz trudności w ruchach precyzyjnych. Często z tych powodów, połączonych z problemami integracji społecznej, dzieci urodzone przedwcześnie mają trudności z adaptacją wśród rówieśników w przedszkolu.

Wszystkie wyżej wymienione zaburzenia psychoruchowe mają swoje odbicie w obniżonym rozwoju somatycznym (wzrost, waga, schemat ciała, zorganizowanie przestrzenno-czasowe) niezależnie od stopnia wcześniactwa czy masy ciała w chwili przyjścia na świat. Poprawa funkcji ruchowych i somatognostycznych (o co należy zadbać jak najszybciej, nie zwlekając do wieku szkolnego) normalizuje zaburzenia emocjonalne dziecka, polepsza jego koncentrację i mowę. Dlatego dzieci urodzone przed fizjologicznym terminem porodu powinny być otoczone prawidłową opieką rodzicielską, pedagogiczną, psychologiczna, logopedyczną, rehabilitacyjną, lekarską.